سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 57 :
وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

فارسی

و ابر را بر شما سايبان ساختيم، و با من (شيره مخصوص و لذيذ درختان) و سلوي (مرغان مخصوص شبيه كبوتر) از شما پذيرائي به عمل آورديم (و گفتيم) از نعمتهاي پاكيزهاي كه به شما روزي داديم بخوريد (ولي شما كفران كرديد) آنها به ما ستم نكردند بلكه به خود ستم مي‏نمودند!

ترکی

و بؤلوت لاری سوز ئیچون ( بیابان دا ) کولگئه قوردوخ و ( اور دا ) سوز ئوچون « منّ » و « سلوا» ( ایکی نوع یئعملی و خوراک ئیدی کی راحت لیقی نان اَل ئوزون قاباقین دئیدی ) سوزا گئون دئر دیق و ( دِدیق) بو روزی لر دن کی پاک دی لار ( و طیّب دی لار راحت لیقی نان ) یئعیون ( بوردا دا ناشُکری ائله دی لر و آیری خوراک لاردان ایسته دی لر ) و بیزه ظُلم ائله مئه دی لر بلکه ئوز لرینه ظلم ائلیئر دی لر.

توضیحات

بنی اسرائیل کی قئرخ ائیل سینا بیابانینّده آواره و سرگردان اولدیلار ( نافرمانیق و گؤنآه لاریینه خاطئیر) و بو باره ده گَنه آیری آیات قرآنی ده بیاناتی واردی که اوردا قرائت ائلیه ریق ان شاء الله

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 58 :
وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ

فارسی

و [یاد کنید] هنگامی را که گفتیم: به این شهر [بیت المقدس] وارد شوید، و از نعمت های آن هر چه خواستید، فراوان و گوارا بخورید و از دروازه [شهر یا درِ معبد] فروتنانه و سجده کنان درآیید و بگویید: [خدایا! خواسته ما] ریزش گناهان ماست، تا گناهانتان را بیامرزیم و به زودی [پاداش] نیکوکاران را بیفزایم.

ترکی

و اُ وقت کی ددیق بو آبادی دَن ( بیت المقدس دن  ایچه ری ) گئیرون ( وارد اُلون ) و اؤردا هر نئه ایستیئیرسوز نوش جان لیقی نان ( راحت چی لیقی نان )  یئعیون و قاپی دان سجده ئی نَن گئیرون و دئه یون ( الله ) بیزیم گؤناه لاری میزی تؤک، ( بیزده ) سوزون خطا لار ئوزی ( گؤناه لار ئوزی) باغیش دئیاق و تئز دی نن یاخچی لار اؤچون ( نعمت لری ، ثواب و پاداش لاری ) اضافه ائله رئیق.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 59 :
فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنَا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ

فارسی

ولی ستمکاران، سخنی را که [بیرون دروازه شهر] به آنان گفته شده بود [پس از ورود به شهر] به سخنی دیگر تبدیل کردند [به جای درخواست ریزش گناهان، درخواست امور مادی کردند]. ما هم بر ستمکاران به سبب آنکه همواره نافرمانی می کردند، عذابی از آسمان فرود آوردیم.

ترکی

اُندا اُ کس لر کی ظالم ئی دی لر سئوز ئی چئوئیر دی لر اُنّـآن سوؤآیی کی اُلارا دئه ئیل میش دی، اُندا بیز دئه اُ کس لر ئیچون کی ظالم ئی دی لر عذاب ئی گئوی دَن نازل ائله دیق اُنا گئوره کی همَّشه فاسق ئی دی لر.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه  60 :
وَإِذِ اسْتَسْقَى مُوسَى لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

فارسی

و چون موسى براى قومش در طلب آب برآمد، به او گفتيم با عصايت به آن سنگ بزن، آنگاه از آن دوازده چشمه شكافت و هر گروهى [از اسباط] آبشخور خود را شناختند، [گفتيم‏] از روزى خداوند بخوريد و بياشاميد، و در اين سرزمين فتنه و فساد برپا نكنيد

ترکی

و اؤ زمان کی موسی قوم ئینه سو ایسته دی ورئه ، اونا گؤره بیز دِدیق چَلئینگی ئونان ( عصا ئونان ) بو داشا وئیر، اُندا ( اؤ داش دان ) اؤن ایکی چشمه جاری اُلدی؛ هامّی مردم (اؤن ایکی تیره ، اسباط بنی اسرائیل ) ئوز (چئشمه سئین و ) ایشمئق لرین تانی دی لار. ( اولارا ددیق) یئیعیون و ایچون الله ئین رزق ئین نَن و یئر اوزینده فساد ائله میون ( فساد دیکلد میون).

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 61 :
وَإِذْ قُلْتُمْ يَا مُوسَى لَنْ نَصْبِرَ عَلَى طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَى بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

فارسی

و (نيز به خاطر بياوريد) زماني را كه گفتيد: اي موسي هرگز حاضر نيستيم به يك نوع غذا اكتفا كنيم، از خداي خود بخواه كه از آنچه از زمين مي‏رويد، از سبزيجات خيار، سير، عدس، و پياز براي ما بروياند، موسي گفت: آيا غذاي پست تر انتخاب مي‏نمائيد (اكنون كه چنين است بكوشيد از اين بيابان) وارد شهري شويد، زيرا هر چه خواستيد در آنجا هست. خداوند (مهر) ذلت و نياز بر پيشاني آنها زد و مجددا گرفتار غضب پروردگار شدند، چرا كه آنها نسبت به آيات الهي كفر مي‏ورزيدند و پيامبران را به ناحق مي‏كشتند، اينها به خاطر آن بود كه گناهكار و سركش و متجاوز بودند.

ترکی

و او زامان کی دئه دوز آی موسی ! بیز بیر نوع ( و ثابت ) غذا یئه (دوام و ) صبرئی میز یوخدی ،اُندا  الله ئون نان  بیزه ایسته کی یئردن چئیخان سبزیجات ئین نان و گول بَسرین نان و ساریم ساغین نان و مَرجی سین نان و سوغان نین نان بیزه چیخارد سین. ( حضرت موسی ) دِدی : بئعیه سوز ایستیرسوز اُنی کی آشّاقا دی دَعیش ئه سوز اُنّـآن  کی خیرلی دی ( یاغچیدی دی)؟! مصر ئه گئدون اُندا دوزدن دی کی اُنی کی ایستیرسوز سوز ئوچون واردی. اؤلارا (مُهر) ذلّت و یازئیخ لیق ویریل دی و بیر غضب ئه آلله دان ساری توش دی لر بو اُنا گئورئی دی کی همّشه الله ئین آیه لر ئین دان ئیر دی لار  و نبی لری ناحق ئی دَن عئول دیرر دی لر و بودا اونا گئورئی دی که عُصیان ائلیر دی لر و همّشه تعدّی ائلیر دی لر.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 62 :
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

فارسی

كساني كه (به پيامبر اسلام) ايمان آورده‏ اند، و يهود و نصاري و صابئان (پيروان يحيي يا نوح يا ابراهيم) آنها كه ايمان بخدا و روز رستاخيز آورده‏ اند و عمل صالح انجام داده‏ اند پاداششان نزد پروردگارشان مسلم است، و هيچگونه ترس و غمي براي آنها نيست (و هر كدام از پيروان اديان كه در عصر و زمان خود بر طبق وظائف و فرمان الهي عمل كرده‏ اند ماجورند و رستگار).

ترکی

دوزدندی اُ کس لر کی ایمان گئتیر دی لر و اُ کس لر کی یهودی و مسیحی و صائبی دی هر کیم کی الله ئا و آخرت گئون ئینه ایمان گئتیره و صالح لی ایش لرئی گئعوره اُندا اُلاریچون رَبّ ئی لری نین یانین دا أجر ئی لری وار دی و اُلاریچون نئه خوف ( و قئورخی ) اُلا جاق و نئه اُلار محزون ( و ناراحت ) اُلا جاق لار!

توضیحات

صابئیلر حضرت یحیی ، نوع یا ابراهیم ئین طرفدارلاری و پیرولاری دی و اسلام ظوهور ائلیانان و گلانّان سورا تمام قاباخکی دین لر و اولارین پیرولاری نّان دعوت بؤیورب کی حتماً ، فقط و گَرأح کامئیل ترین و آخرین دینی کی همن دین مبین اسلامی دی قبول ائلیه لر و ایمان گئتیره لر و اولاری هامیسینین وظیفسیه بودی و ایندی ده گرأح گَلَه لر و اسلاما مؤشرّف اولالا امّا اسلام دا ائجبار و اکره یوخدی و موسلمانلار اهل کئتابینان دا مؤدارا ائلئیللر و آلله تبارک و تعالا اولارین باره سینده قیضاوت بویوراجاق.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 63 :
وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

فارسی

و [یاد کنید] هنگامی که از شما [بر پیروی از حق] پیمان گرفتیم، و کوه طور را بالای سرتان برافراشتیم، [و گفتیم:] آنچه را [از آیات کتاب آسمانی] به شما داده ایم، با قدرت و قوّت دریافت کنید، و آنچه را در آن است [برای اجرا کردن] به یاد داشته باشید تا پرهیزکار شوید.

ترکی

و اُوَخ کی بیز سوز دان میثاق ( و عهد و پیمان ) آلدئیق ، و سوز ئون اوست ئوز دا « طور » داغ ئین اوجالد ئیق ، ( و دئه دیق : ) اُنی کی سوزا عطا ائله میش ئیق قدرت ئی نَن توت ئون و اُنی کی اُندا وار دی ذکر ( و یاد ) ائلیون بلکه تقوا اهلی اُلا سئوز.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 64 :
ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ

فارسی

آن گاه بعد از [پیمان گرفتن، از وفاکردن به آن] سرپیچی کردید، و اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود، قطعاً از زیانکاران بودید.

ترکی

اُنّـان سئورا سوز گئنه عوز چئوئیردوز ( عهد ئوزا عمل ائله مئه دوز) و اگر الله ئین فضلی و رحمتی سوز ئوچون اُلما سئی دی حتمی دَن سوز لار ضرر ائلین لر دَن اُلار دوز.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 65 :
وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ

فارسی

بی تردید شما [سرگذشتِ کسانی از هم مسلکان خود را] که در روز شنبه [از فرمان خدا که صید ماهی را حرام کرده بود] عصیان ورزیدند دانستید که [به کیفر عصیانشان] به آنان نهیب زدیم که به صورت بوزینگانی خوار و رانده شده درآیید.

ترکی

و قطعی دَن بیل دوز اُ کس لر کی سوزدان « شنبه » گئون نین باره سئین دئه تعدی ائله دی لر ( عُصیان لارینه گئوره ) اُندا بیز اُلار ئیچون دئه دیق : میمون شکل ئین دئه چئون ئون وخوار اُلون!

توضیحات

قوم بنی اسرائیلین چوخلی و عجیب سرگؤذشتلری وارلارئیدی بوردا دآ الله تبارک و تعالی  بویورمیشدی که شنبه گون لر سؤدان ( دریادان) بالئیغ توتمیؤن ( آئیری گونلر عیبی یوخدی بالئیغ صید ائلیون امّا فقط شبنه گونلری تعطیل ائلیون ، عبادت و استراحت ائلیون و بالئیغ توتمینون ) آمّا و گَنه ده اولار سُزه قولاغ آسمادیلار و بیر آیری جورینن شنبه گونینین احترامین سئیندیردیلار و آلله دا اولاری ( میمون ، بوزینه ) خوک شکلینه چیخاردی و اولاری کی بو ایشی گؤرمیشدیلر مسخ ائله دی و البته اولار کی مسخ اولیردیلار نئچه گونن سورا ائولئیردیلر.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 66 :
فَجَعَلْنَاهَا نَكَالًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ

فارسی

و ما آن [عقوبت] را براى حاضران و [نسلهاى] پس از آن عبرتى و براى پرهيزگاران پندى قرار داديم

ترکی

اُندا بیز اُنی ( مَسخ اُلان لاری ) عبرت قور دئیق اُ کس لرئه کی اُلارین قاباخ لارین دا و دآل لارین دئی دی و مُتقی لریچون دئه موعظه دی.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 67 :
وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً قَالُوا أَتَتَّخِذُنَا هُزُوًا قَالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ

فارسی

(و بخاطر بياوريد) هنگامي را كه موسي بقوم خود گفت خداوند به شما دستور مي‏دهد ماده گاوي را ذبح كنيد (و قطعهاي از بدن آنرا به مقتولي كه قاتل او شناخته نشده بزنيد تا زنده شود و قاتل خويش را معرفي كند و غوغا خاموش گردد) گفتند آيا ما را مسخره مي‏كني ؟ (موسي گفت) به خدا پناه مي‏برم از اينكه از جاهلان باشم!

ترکی

و اُوَخ کی موسی قوم ئینه دئه دی : دوزدندی کی الله سوز ئا أمر ائلیئیر کی بیر ائینک ئی ذبح ائلیون ، دئه دی لر : بئعیه بیزی مسخره ئیه توتوب سان؟! ( موسی ) دئه دی : الله ئا پناه آپاری رام کی جاهل لر دَن اُلام!

توضیحات

او زماندا بیر نفر بی گؤناه آرادا اؤلمیشدی و اونون قاتیلینین اوستینده ائختلاف توشمیشدی بو جهدّن آلله تبارک و تعالی حضرت موسی علیه السلام ئین توسّوطینن بو ایشی اولاردان ایسته دی که بیر اینئک کَسه لر و اونین بدنینن او اؤلیئه وئرالآ تا آللهین مؤعجیزه سینن او درئیرئیله و اوزی قاتیلین گؤرسده. ( و بو سوره ده بو آیه ئیه گوره ائینک آدینا « بقره»  ( دئیشی ائینگ ) قُیولوب و بو سوره قرآن کریمین اوزون  سوره سی دی و 286 آیه سی واردی و قرآنین ائیکی جزئیدان چوخ ائله بو بیر سوره ی بقره دی – قرآنین 30 جزئی واردی )

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 68 :
قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا هِيَ قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا فَارِضٌ وَلَا بِكْرٌ عَوَانٌ بَيْنَ ذَلِكَ فَافْعَلُوا مَا تُؤْمَرُونَ

فارسی

گفتند: از پروردگارت بخواه برای ما بیان کند که آن گاو چگونه گاوی باشد؟ گفت: او می فرماید که آن گاوی است نه پیر از کارمانده، نه جوان نارسیده، [بلکه] گاوی میان این دو نوع گاو است. پس آنچه را به آن فرمان داده اند، انجام دهید.

ترکی

دئه دی لر : رَبّ ئون نان بیزه ایستئه بیان ائله سین ، نئه جور اُلا ؟ ( موسی ) دئه دی : دوزدندی کی اُ ( الله ) بویور ئیر : دوزدن اُ بیر ائینک اُلا کی نئه ایشتئن توش میش اُلا و نئه بکر ( و بئوئیمه میش ) اُلا ، بیر میانه اُلارین آراسیندا اُلا ، اُندا اُنا کی أمر اُلور سوز عمل ائلیون!

توضیحات

بوردا اولاً بنی اسرائیلین لحن و ادب دانیشماق لاری حضرت موسی علیه السلام ئینان گورئیکیر کی نئجؤر بی ادب دانیشیللار و دئمیل لر بیزیم آلاهی میزدان و یا آللاه دان ایسته و سُروش بلکه دئیللر اوز آللهونان سُروش . در ثانی ائله او اوّل دَن او ائیشین دالیسی جاق گئت مَدی لر و ایراد و بهانه لر توتدولار و البته ده اوز ایشلرین آغیرّرادی لار  و بوردان « بنی اسرائیل ایرادی توتمئیون » ضرب المثل اولوبدی.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 69 :
قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا لَوْنُهَا قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ صَفْرَاءُ فَاقِعٌ لَوْنُهَا تَسُرُّ النَّاظِرِينَ

فارسی

گفتند: از پروردگار خود بخواه كه براي ما روشن سازد چه رنگي داشته باشد؟ گفت: خداوند مي‏گويد: گاوي باشد زرد يك دست كه رنگ آن بينندگان را شاد و مسرور سازد!

ترکی

دئه دی لر: رَبّ ئون نان ایسته بیزه آیدین ( مؤشخّص و تبیین ) ائله سین اُنین رنگی نئه جور اولسون؟  (موسی ) ددی: دوزدندی کی اُ (آلله) بویورور اُ ساری اینئک اُلسون که اُنین (ساری) رنگی گئورن لرین (ئورک ئین) شاد ائله سین.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 70 :
قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا هِيَ إِنَّ الْبَقَرَ تَشَابَهَ عَلَيْنَا وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَمُهْتَدُونَ

فارسی

گفتند از پروردگارت بخواه تا بر ما روشن گرداند كه آن چگونه [گاوى] باشد زيرا [چگونگى] اين ماده گاو بر ما مشتبه شده و[لى با توضيحات بيشتر تو] ما ان شاء الله حتما هدايت ‏خواهيم شد

ترکی

دئه دی لر : رَبّ ئون نان بیز ئوچون ایستئه بیزه بیان ائله سین نئه جور( ائینک) اُلسئین ؟! دوزدن اینئک بیزه مُشتبه اُلوب دی و دوزدن بیز اَیئم الله ایستئه سئه حتمی دَن هدایت تاپ ئا رئیق.