سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 16 :
أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ

فارسی

آنان کسانی هستند که گمراهی را به جای هدایت خریدند، پس تجارتشان سود نکرد و از راه یافتگان [به سوی حق] نبودند.

ترکی

اُلار اُ کس لر دی لر کی ضلالت ئی هدایت ئی نَن آل دی لار ، اُندا تجارت لرئین دئه سود ائله مئه دی لر و هدایت تاپ ئان دئه ئیل دی لر.

توضیحات

گئنه دئه بو ضرر و زیان لار ئا، ئوز لری باعث و مُقصردی لر و بوجور آدام لار دؤنیا و آخیرت دئه زیان ائلین اُلول لار. ( فقط الله ئا پناه آپاراخ )

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 17 :
مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ

فارسی

آنها (منافقان) همانند كسي هستند كه آتشي افروخته (تا در بيابان تاريك راه خود را پيدا كند) ولي هنگامي كه آتش اطراف خود را روشن ساخت خداوند (طوفاني مي‏فرستد و) آن را خاموش مي‏كند، و در تاريكي وحشتناكي كه چشم كار نمي‏كند آنها را رها مي‏سازد.

ترکی

اولارین مَثَلی ( همان منافق لر) او کس تَکینْ دی کی ( بیر قئران لوق یئرده ) عئوت یاندئیریر ، آمّا همین کی دئوره سین ایستیئر ایشئیق ائلیئه الله او ایشئیقی آپاریئیر و اولاری قئرانلیقدا ساخلی ئیر کی هئچ یئری گؤره بیل میل لر.

توضیحات

بوردا دا و هامّی آیه لر دئه کی آلله بوجور  بویور ئور و بو ائیش لری اولارین بارسین دئه گعئور ئیر، هامیسی بونا خاطیر دی کی اولار ئوز عمل لری ، سؤز لری و فکر لرئی نان باعث اُلول لار آلله دا اُلاری نان بوجور عمل ائلیئه، اُلار ئین ایش لری نین جواب لاری دی ، حق ئی نَن عناد و لجاجت ائله مئک  ئین خاصیت ئی بو دی کی باعث اُلور آلاهین هدایت و رحمت ئین نن محروم اولا لار و إلّـآ الله رسول لار ئین و نبی لر ئین و قرآن ئین رحمة للعالمین یول لئیب دی.
و هر کس الله ئین هدایت ئین قبول ائلیه ، ایمان گئتیره و اُلار ئا عمل ائلیئه، الله دا بو ایش لرینه گئوره مؤمن لرئین اَل لرئین نَن توت ئار ، کمک ائلئر ، ثابت قدم و عاقبت بخیر ائلئر.
اُ لحظه دئه کی مُنافق دیل ئی نَن دئیر کی من ئیم دئه ایمان وار ئیم دی! بو بیر سوز اُنی و اطراف ئین ایشئیق ائلیئیر و اُوَخ کی عئورک ئین دئه منکر اُلور و اُ لحظه دئه ایشئیق گئدیر و قرانلیق دا قالیر و هئچ صراط مستقیم ئی گئور میر  و تاپ میر و آلله دا بونی ئوز ئینه نسبت وئریر و بویور ئیر کی آلله اُ ایشئیق ئی آپار دی.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 18 :
صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ

فارسی

کر و لال و کورند، به این سبب آنان [از گمراهی و ضلالت به سوی هدایت و حقیقت] بازنمی گردند.

ترکی

اولار کر ، لال و کور دی لار، اُندا اُلار ( بونا گئوره هدایت طرف ئینه ) قئعید میل لر.

توضیحات

یعنی هئچ یئرده قولاغ لاری نان حق سئوز ئه اعتنا ائله میل لر و عناد لاری نان حق ئه قولاغ آس میل لار و ایسته میل لر کی حق سئوزی ائشیدئه لر ، بونا گئوره دئه ایسته میل لر کی دیل لر ئینه حق سئوزی گئتیره لر و هئچ یئرده حق سئوزی دانیش ماز لار و حق دن دفاع ائله مز لر :   لال ، کر و کور قالال لار نتیجه دن حق و حقیقت ئی گئور مئز لر و تشخیص وئره بیل مئز لر و حق ئی دَن طفره گئدل لر و باطل و ناحق سئوز لری تئز ائشید ئل لر ، ناحق سئوز لری تکرار ائل لر و باطل دن دفاع ائل لر و امّـآ حق ئه یئتیش ئن دئه  لال ، کر و کور اُلال لار.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 19
 أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ

فارسی

یا مثل آنان چون کسانی است که در بیابان، بارانی تند که در آن تاریکی و رعد و برق است بر آنان ببارد، و آنان انگشتانشان را از ترس مرگ در گوش نهند مبادا از شدت صدای صاعقه بمیرند، و خدا بر کافران احاطه دارد.

ترکی

یا اُ کس تکین دی کی گئوی دَن شدّت لی یاغیش قئران لیق و رعد و برق ئی نَن توتا  ( اُلار ) عئولی مین قئورخی سین نان و صاعقه لرئین شدّت دی سئس ئین نَن ، اَل لر ئین قولاخ لار ئینا قئو یال لار، و الله ( قطعی دَن ) کافر لرئه ( کامل ) احاطه سئی وار دی.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 20 :
 يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ كُلَّمَا أَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ وَإِذَا أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

فارسی

نزدیک است برق روشنی چشمهایشان را ببرد، هرگاه روشنی بینند می‌روند در آن، و چون تاریک شود بایستند، و اگر خدا می‌خواست گوش آنها را کر و چشم آنان را کور می‌ساخت، که خداوند بر هر چیز تواناست.

ترکی

یاخئین ئی دی کی برق ( ئین ایشئیقی ) اُلار ئین گئوز لرئی نین ایشئیق ئین  آپارا ، هر وَخ کی اُلار ئا ایشئیق ائلیر اُندا حرکت ائلیل لر و اُوَخ کی اُلار ئا قئران لوق ائلیر ، دایان ئیل لار ، و اَیئم الله ایسته سئه حتمی دَن اُلارین ائشید مئگ لرئین و گئور مئگ لرئین آپارار ( و اُلاری کور و کر ائلر ) ؛ دوزدندی کی الله هر هامّی شئی لرئه قادر دی.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 21 :
يَا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

فارسی

اي مردم پروردگار خود را پرستش كنيد، آن كس كه شما و پيشينيان را آفريد، تا پرهيزكار شويد.

ترکی

آی ای مردم ! ( فقط ) رَبّ ئوز ئی عبادت ائلیون ، هَمَن کی سوز ئی و اُ کس لر ئی کی سوز دان قاباخ ئی دی لار خلق ائلیب دی، بلکه تقوا نی رعایت ائلیه سوز.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 22 :
الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

فارسی

آن پروردگاری که زمین را برای شما بستری گسترده و آسمان را سقفی برافراشته قرار داد و از آسمان، آبی [مانند برف و باران] نازل کرد و به وسیله آن از میوه های گوناگون، رزق و روزی برای شما بیرون آورد؛ پس برای خدا شریکان و همتایانی قرار ندهید در حالی که می دانید [برای خدا در آفریدن و روزی دادن، شریک و همتایی وجود ندارد].

ترکی

( اُ الله ) هَمَن دی کی سوز ئوچون یئری فرش ( و بستر ) ائلیب دی و گئوی ئی بنا ائلیب دی و گئوی دَن سئو ئی ( یاغیش ) نازل ائلیب دی و اُنّـآن میوه لر ئی سوز ئوچون رزق ائلیب دی ، اُندا الله ئا شریک قور میون و سوز بیلیر سوز.

توضیحات

بونی کی الله بؤیور ئور سوئی گئوی دن یول لیئیر ، و یئر دَن محصول لار ، میوه لر ئی روزی ائلیئیر . بونی دا بیلئک کی الله هامّی بوجور ایش لری علمی قانون ئی نَن خلق بؤیور ئوب دی، و هر ایش ئین بیر علّتی ، سَبَب لری و الهی قانون ئی وار ئی دی و لازم دئیر بیز دئه طبیعت عالم ئین دئه مطالعه ائلیئک و اُ قانون لار ئی و علّت لری تاپاخ و کشف ائلیاخ،  بو شرطی نن کی اُلار دان باش تاپان نان سئورا ادعا ائله میاخ کی بیز ئیم علم ئی میز دی ( اُندا بوجور فکر لر بیر نوع الله ئا شریک قائل اُلماخ دی ) بلکه بونا اقرار ائلیاخ.
و بونی بو آیه لر دَن دَرک  و فهم ائلیاخ کی بو خاصیت لری سوئا ، یئره ، گون ئه ، تورپاخ ئا ، یئله و هامّی شئی لر کی گئوزه گلئیر یا گلمئیر، آلله دی کی عطا بؤیور ئوب دی و الله دی کی بولار ئین مالک ئی و خالق ئی دی.
والله دان تشکر ائلیآخ ، بو نعمت لری دوز ایش لَداق ، اسراف ائله میاخ و آلله وئر دیگی استعداد لاری ، عقل ئی میزی ایشله داق ، زحمت چکئیب ، تلاش ائلیاخ تا آللاهین نعمت لرین اَل ئه گتیراخ و دوز استفاده ائلیاخ.
بونا گوره کی آلله بؤیور ئوب بو نعمت لر ئین هامّی سئین سوز ئون اختیار ئوز دا قویوب دی کی ایشله دئه سوز و اولار دان بهره و استفاده آپارا سوز.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه  23 :
وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

فارسی

و اگر در آنچه بر بنده خود نازل كرده‏ ايم شك داريد پس اگر راست مى‏ گوييد سوره‏ اى مانند آن بياوريد و گواهان خود را غير خدا فرا خوانيد.

ترکی

و اَیئم سوز بونّـآن کی بیز بو بنده میزه ( پیامبر اسلام ئا صلی الله علیه و آله و سلم ) نازل ائله میش ئیق شک ئی دئه سوز ، اُندا بیر سوره اُنین مِثلی گئتیر ئون و شاهد لر ئوزی - الله دان سوؤآیی - دعوت ائلیون اَیئم سوز دوز دیئن سوز.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 24 :
فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ

فارسی

اگر اين كار نكرديد و هرگز نخواهيد كرد از آتشي بترسيد كه هيزم آن بدنهاي مردم (گنهكار) و سنگهاي است كه براي كافران مهيا شده است.

ترکی

اُندا اَیئم بو ایش ئی گعئور مئه دوز - و ائلیه بیل مئز سوز دا گعئوره سوز - اُندا اُ عئوت دان قئور خئون کی اُنین عئودون ئی ( هیزم ئی ) انسان لار و داش لار دان دی کی کافر لرئیچون آماده دی.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 25 :
وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

فارسی

به كساني كه ايمان آورده‏ اند و عمل صالح دارند، بشارت ده، كه باغهائي از بهشت براي آنها است، كه نهرها از زير درختانش جاري است، هر زماني كه ميوه‏ اي از آن به آنها داده شود، مي‏گويند اين همان است كه قبلا به ما روزي شده بود (ولي چقدر اينها از آنها بهتر و عاليتر است) و ميوه‏ هائي كه براي آنها مي‏آورند همه (از نظر خوبي و زيبائي) يكسانند، و براي آنها همسراني پاك و پاكيزه است و جاودانه در آن خواهند بود.

ترکی

و اُ کس لر ئه کی ایمان گئتیریب لر و یاخچی ایش لرئی گئعوریب لر بشارت وئر: دوزدن اُلار ئیچون ( بهشت ئین ) باغ لاری ( آماده ) وار دی ، اُلارین آت لارین نان نهر ئی لر جاری دی ، هر وَخ کی میوه رزق ئی لر دن اُردان روزی اُلور دیئل لر : بو هَمَن دی کی بیزه قاباخ دان روزی اُلمیش دی و میوه لرئی گئتیرل لر کی اُنا شبیه دی ، و اُلاریچون اُردا مُطهّره ( و پاک ) همسر لر وار لاری دی و اُلار اُردا همَّشه لیق قالا جاق لار.

توضیحات

بو آیه دئه بیر قسمت بهشت ئین نعمت لرئین نَن دی کی آلله بویور ئوب دی مؤمن لرئه آماده وار دی و آیری آیه لر دئه بهشتی ئین آییری نعمت لر ئین نَن ، الله تبارک و تعالی وعده بویور ئوب دی کی قابل وصف دئیر و اُردا کی اولارآ روزی اولاجاق مؤمن لر ئوچون گئوز ایشئیقی اولاجاق. بوردا مؤمن لر دئیل لر کی بیزه بو روزی لردن قاباخ دان دا یئتیش میش دی ( ائیندی بیز دئه بوردا دعا ائلیرئیک: بار الها ! بیزه دئه بو نعمت لر روزی بویور!  - الهی آمین – توجّه بویور ئون کی الله بو روزی لری هامی بنده لرینه آماده ائلیئب و وعده وئریب کی روزی ائلیه جاق، بو شرط ئی نَن دی هر کس بو نعمت لرئه و وعده لرئه باور ائلیه، ایمان گئتیره ، صبر ائلیئه و صالح اعمالی گئعورئه  و ئوز ئین نَن قاباخ اُ دنیا سینه یول لیا، تا لایق نعمات بهشتی اُلآ ،  ان شاء الله )  

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 26 :
إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِ كَثِيرًا وَيَهْدِي بِهِ كَثِيرًا وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ

فارسی

بی تردید خدا [برای فهماندن مطلبی به مردم] از اینکه به پشه و فراتر از آن [در کوچکی] مَثَل بزند، شرم نمی کند؛ اما اهل ایمان آگاهند که آن مثل از سوی پروردگارشان درست و حق است و اما کافران می گویند: خدا از این مثل چه اراده کرده است؟! خدا بسیاری را به آن مثل [به خاطر عدم دقت و مطالعه] گمراه می کند، و بسیاری را به آن مثل [به سبب درک صحیح] هدایت می نماید؛ و جز فاسقان را به آن گمراه نمی کند.

ترکی

دوزدندی کی الله احساس شرم ائله میر کی پشه نی ( کور میلچئک ئی ) ویا اُنّـان یئکه سی نئه مثال ویرا، اُند اُ کَس لر کی ایمان گئتیریب لر بیله جئک لر کی بو مَثَل دوزدندی کی حق دی ، رَبّ ئی لری نین طرف ئین نَن دی و آمّـآ اُ کَس لر کی کافر دی لر دیئه جئک لر: نئه ائیچون الله ایستیر بو مَثَل ئی نن اراده ائلیئه؟! چوخ لار ئینی بو مَثَل ئی نن ضلالت ئه چئکیر و چوخ لار ئینی دئه هدایت ائلئیر، ( بو مَثَل لر ) ضلالت ئه چئک مئز إلّـآ اُ کس لری کی فاسق دی لار.

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 27 :
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

فارسی

(فاسقان آنها هستند كه) پيمان خدا را پس از آن كه محكم ساختند، مي‏شكنند، و پيوندهائي را كه خدا دستور داده بر قرار سازند قطع مي‏نمايند، و در جهان فساد مي‏كنند، اينها زيانكارانند.

ترکی

اُ کس لر کی الله ئین « عهد » ئین میثاق ئین نان ( و باغلیان نان ) سئورا ، نقض ائلیل لر ، و قطع ائلیل لر اُنی کی « الله » أمر ائلیب دی کی اُنی وصل ائلیه لر ، و یئر دئه فساد ائلیل لر؛ اُلار هَمَن دی لر کی خُسران گئوریل لر.

توضیحات

عهد الله : هر قول و قراری کی انسان ئوز ئی نَن و الله ئین آراسیندا باغلیر و یا اُ عهد و قرار ئی کی آلله انسان لار ئین فطرت لرین نن آلیب کی آلله ها شریک توت میا لار ، آلله ها ، نبی لرئه ، قیامت ئه و ... ایمان گئتیره لر، امّـآ بو دنیا دا بو عهدی لرینا وفا ائله میل لر و اُلاری سین دئیر ئیل لار .
أمر الله : الله ئین اُ اوامر ئی دی کی بویور ئوب دی گعورئیل ئه بو جمله دَن : صله رَحم ائله مئک دی، یعنی آدام ئوز کسان لاری نان ، اولاد لاری نان گَئل گِئد ائلیه اولار دان خبری اولا و اولار دان کئوس مئیه ( قهر ائله میئه ) و ارتباط لارین قطع ائله میه .

سوره ی مبارکه ی بقره ؛  آیه ی شریفه 28 :
كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَكُنْتُمْ أَمْوَاتًا فَأَحْيَاكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

فارسی

چگونه به خداوند كفرمى‏ورزيد، حال آنكه بى‏جان بوديد و او به شما جان بخشيد، سپس شما را مى‏ميراند و دوباره زنده مى‏كند، آنگاه به سويش بازگردانده مى‏شويد.

ترکی

نئه جور الله ئا کافر اُلور سوز؟! و ( بو حالی نان کی ) سوز عئولی دوز اُندا سوز ئی احیا ائله دی ، اُنّـآن سئورا سوزی عئول دیره جاق اُنّـآن سئورا دئعریل دئه جاق اُنّـآن سئورا اُنا ساری قئعیده جاق سوز.

توضیحات

کُفر بالله : آلله ئا کفر ائله مئک و کافر اُلماق، یعنی الله ئین اولماق ئین و وجود ئین دان ماخ ( مُنکر اُلماق ) و باور ائله مئه مئک دیر.